آثار تاریخی

مقبره و رباط ارسلان جاذب

در حدود 40 كیلومتری جنوب شرقی مشهد - فریمان و بعد از مزار خواجه اباصلت هروی در منطقه سنگ بست مقبره ای است منسوب به یكی از سرداران سلطان محمود غزنوی به نام ارسلان جاذب كه از معدود ابنیه بر جا مانده از عصر غزنویان در ایران می باشد و در عین سادگی ظاهر، دارای عظمت و شكوهی كم نظیر است. این مقبره كه دارای گنبد و مناره می باشد و پیرامون آن كاروانسرا و مدرسه بوده، از جمله آثار تاریخی شهر مشهد است كه به دلیل قدمت تاریخی و نوع بنا و سبك معماری مورد توجه محققان و پژوهشگران می باشد.

گنبد خشتی

این بنا هم اكنون در كوچه ای به همین نام و در محله قدیمی نوغان و در بخش شرقی خیابان طبرسی و در شمال غربی اماكن متبركه واقع شده است. درباره وجه تسمیه این بنا نوشته اند كه به دلیل پوشش ظاهری بنا و در مقایسه با گنبد طلایی امام رضا(ع) به گنبد خشتی معروف شده است و به دلیل شباهت سبك معماری بنای اولیه آن را منسوب به عهد صفویه دانسته‏اند و وفات صاحب آرامگاه را 832 ه‍ . ق نقل كرده اند و به امامزاده محمد كه با هجده واسطه به امام سجاد(ع) می رسد نسبت می دهند.

گنبد سبز

گنبد سبز بنای آرامگاهی است با گنبدی سبز فیروزه ای و در مقایسه با گنبد طلایی حرم مطهر امام رضا(ع) به این نام مشهور گردیده كه منسوب به شیخ محمد مؤمن عارف استرآبادی است متوفی به سال 904 ه‍ .ق و ظاهراً در سال 1011ه‍ . ق در محل كنونی، به دستور شاه عباس صفوی بنایی ایجاد گردیده است. این بنا در گذشته در حاشیه شهر قرار داشت و چون با گسترش شهر در معرض خرابی بود، به دلیل قدمت و اهمیت از تخریب آن خودداری به عمل آمد و بعد از احداث خیابان خاكی در وسط میدانی به همین نام قرار داده شد. این آرامگاه شامل ساختمانی مكعب شكل و چهار ایوانی با چهار طاق نمای دو طبقه است كه نمای بیرونی و اطراف طاقها و پیشانی ساختمان، از ازاره سنگی به بالا با كاشیهای معرق و ساده ممتاز و در رنگهای زیبا مزین گردیده و در حال حاضر، توسط اداره میراث فرهنگی حفاظت می شود.

آرامگاه و موزه نادری

یكی از مراكز دیدنی شهر مقدس مشهد، آرامگاه نادر، مؤسس سلسله افشاریه است كه هم اكنون در قسمت شمال غربی چهار راه شهدا و در میان باغی محصور در نرده هایی به شكل تبر و انبوه درختان واقع شده است و بنای نسبتاً قدیمی آن شامل آرامگاه و سكوی سنگی مجسمه و موزه می باشد و كتابخانه و مقبره كلنل محمد تقی خان پسیان نیز در این مجموعه آرامگاهی قرار دارد. ساختمان فعلی آرامگاه كه در سال 1338 ه‍ . ش احداث شده، شامل چند سالن و اتاق است كه برای آرامگاه و موزه و اتاقهای اداری مورد استفاده قرار می‏گیرد و بر فراز سكوی سنگی كه در جنوب ساختمان واقع شده، مجسمه‏ای از نادر نصب شده در حالی كه نادر را سوار بر اسب سركش و در حال تاختن و تبرزین بر دست در حال هجوم نشان می دهد كه سه سرباز، یكی شیپور به دست و دومی نیزه دار و سومی شمشیر به دست او را همراهی و یاری می كنند. این مجسمه مفرغی دارای 5 متر ارتفاع و وزن تقریبی 14000 كیلوگرم و ساخته كارخانه برونی ایتالیاست و در موزه داخل آرامگاه، لوازم مختلف رزم و دیگر لوازم قدیمی در معرض نمایش گذاشته شده است. باغ سرسبز و مصفا، با درختان زیاد و تراكم سبزه گل و گیاه، موزه و كتابخانه علامه طباطبائی، و مقبره كلنل پسیان و بویژه نزدیكی این آرامگاه و موزه به اماكن متبركه از جمله جاذبه های جلب مسافران و زایران است.

آرامگاه خواجه ربیع

این آرامگاه كه در شمال غربی مشهد واقع است، به وسیله بلواری عریض به مركز شهر متصل می شود و منسوب به ربیع بن خثیم مشهور به خواجه ربیع می باشد و به قولی از تابعین و زهاد ثمانیه و یاران صمیمی ابن مسعود، صحابی بزرگ پیامبر بوده و در عهد خلافت حضرت علی‏(ع) می زیسته است. او را از پیشگامان تفسیر و حدیث می‏دانند، كه در سال 63 - 61 ه‍ . ق وفات یافته و در محل كنونی كه در نزدیكی نوغان قرار داشته مدفون گردیده است. تاریخ بقعه خواجه ربیع كه در وسط باغ بزرگ و مشجر محصور است به سال 1024 ه‍ . ق و دوران شاه عباس صفوی می رسد. این بنا چند بار مرمت شده و هم‏اكنون مركز و حجره های اطراف باغ مدفن مجاوران و زایران است. ازاره بنا از سنگ و بدنه بالای ازاره در نما و داخل ایوان با كاشی كاری های معرق و ممتاز و گچ كاری زیبا تزیین یافته و كتیبه های خوش نقش با زمینه لاجوردی و با خط سفید به قلم علیرضا عباسی و دیگر خطاطان عهد صفوی مرقم است . در حال حاضر مقبره خواجه ربیع و اطراف آن محل دفن اموات است و غرفه های خصوصی و ایوانها نیز به همین منظور احداث گردیده است.

آرامگاه ‏خواجه اباصلت

این آرامگاه در 10 كیلومتری جنوب شرقی مشهد واقع است و اكنون به عنوان یكی از مزارات مهم مشهد مورد زیارت و بازدید زایران و مجاوران قرار می گیرد و منسوب به عبدالسلام بن صالح هروی معروف به خواجه اباصلت، خادم خاص حضرت امام رضا(ع) است كه از محدثان معروف عصر خویش بوده است. از سرگذشت اباصلت اطلاع چندانی در دست نیست، اما برخی وفات او را در سال 236 نقل كرده‏اند كه در محل كنونی دفن گردیده است. بنای فعلی آرامگاه در سالهای اخیر به شكلی جدید و متفاوت بازسازی گردیده و امكانات بهداشتی و رفاهی برای استفاده زایران و مجاوران در آن پیش بینی شده است. این بنا در گذشته به دلیل آن كه در مركز یكی از دو جاده مهم مواصلاتی مشهد قرار داشته و به دلیل نزدیكی به حرم امام رضا(ع)، محل توقف كاروانهای زیارتی و زایران بوده است. عده ای از عرفای بزرگ و زهاد در قبرستان عمومی اطراف بقعه دفن شده‏اند كه از جمله درویش علی، عارف نامی قرن هشتم می باشد كه در سال 726 ه‍ . ق در این محل مدفون گردیده است.

آرامگاه فردوسی

یكی دیگر از مراكز تاریخی و فرهنگی مشهد، شهرك تاریخی طوس است كه علاوه بر یادگارهای مهم تاریخی از قبیل هارونیه، به دلیل وجود آرامگاه حكیم ابوالقاسم فردوسی شاعر و حماسه‏سرای بزرگ ایران، شهرت جهانی یافته است. فردوسی در سال 329 ه‍ . ق در روستای پاژ از آبادیهای تابران طوس متولد شد و در مدت سی سال شاهنامه را سرود كه از شاهكارهای ادبی و حماسی جهان به شمار می‏آید و نام او را جاودان ساخته است. تاریخ وفات حكیم ابوالقاسم فردوسی را سال 411 ه‍ . ق نوشته‏اند و آرامگاه او هم اكنون در شهرك تاریخی طوس و در 29 كیلومتری شمال غربی مشهد و در مسیر جاده مشهد - قوچان قرار دارد. مدفن فردوسی بزرگ از زمان وفاتش تا زمان ویرانی طوس در همین محل و در باغ متعلق به او واقع بوده است، تا این كه در عهد قاجاریه بنایی آجری بر آن ساخته می‏شود و تا سال 1305 ه‍ . ش وجود داشته و اولین بنای سنگی آرامگاه در سال 1313 ه‍ .ش احداث گردید كه تا 1343 وجود داشت و در آن زمان بنای فعلی ایجاد می‏گردد كه در سال 1347 عملیات ساختمانی آن خاتمه می یابد. در مجموعه تاریخی فرهنگی فردوسی، علاوه بر ساختمان آرامگاه، یك موزه و یك كتابخانه نیز وجود دارد و در موزه آرامگاه، آثار ارزنده‏ای از خطاطان و شاعران ایرانی و صنایع دستی و یادگارهای هنری و تابلوهای سنگی زیبا در معرض نمایش گذاشته شده است. این مكان به دلیل وجود آرامگاه فردوسی و جاذبه‏های سیاحتی و موزه و كتابخانه و جاذبه‏های دیگر، یكی از مراكز معروف مشهد است كه توسط اداره میراث فرهنگی اداره می‏شود.

میامی

یكی از مزارات اطراف مشهد، بقعه مباركه امامزاده یحیی از فرزندان زید شهید و نواده امام سجاد(ع) است كه در 65 كیلومتری مشهد و در فاصله یك كیلومتری قریه میامی و در مسیر جاده سرخس - مشهد واقع شده است. امامزاده یحیی متولد 107 ه‍ . ق است و نام مادرش ریطه دختر ابی هاشم عبدالله بن محمد حنیفه است كه برای ادامه مبازرات علیه بنی امیه به خراسان مهاجرت كرده و سرانجام در 18 سالگی و به سال 125 ه‍ . ق در جوزجان از توابع خراسان به شهادت رسیده و در محل كنونی دفن گردیده و در 937 ه‍ . ق بنای كنونی بر فراز مرقد ساخته شده است. مزار امامزاده یحیی در دامنه كوه قرار دارد و متناسب با ساختار كوه، ساختمان استراحت گاه و پلكانها و جوی آب به گونه‏ای تعبیه شده كه از جذابیت و زیبایی خاص برخوردار است و به واسطه جاذبه ‏های زیارتی و سیاحتی و امكانات مختلف رفاهی و بهداشتی، در همه ایام سال بویژه تابستانها، محل اقامت مسافران و زایران می باشد.

برج اخنجان (اخنگان)

این برج قدیمی كه در تابلو راهنمای اداره میراث فرهنگی خراسان، به عنوان گور گوهرتاج خواهر گوهرشاد تیموری معرفی گردیده، از آثار تاریخی طوس می باشد كه در فاصله چند كیلومتری تابران و در سمت راست جاده ای كه از آرامگاه فردوسی به زادگاه او در پاژ متصل می شود و در مجاورت روستایی به همین نام قرار دارد. این برج به میل اخنگان شهرت یافته به شكل برج و میلهای راهنمای كناره جاده های قدیمی است و قاعده ای استوانه ای و پوششی مخروطی و پرشكن دارد. اهالی اخنگان و اطراف آن، این مكان را گور دختر هندی می‏دانند كه در این مكان دارای آب و ملك پدری بوده و در راه زیارت امام هشتم(ع) درگذشته و در ملك ارثی دفن شده است. این بنا دارای قدمت تاریخی است و محل تحقیق باستان شناسان می باشد و برخی بر این عقیده اند قدمت آن به قرنها قبل باز می‏گردد.

بالای صفحه




بازديد: 5680 | آخرین ویرایش : چهارشنبه 27 بهمن 1395